بازار مدعیان دروغین مهدویت همچنان گرم است
25 بازدید
موضوع: امامت و مهدویت
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : روزنامه قدس/ 18 تیرماه 1391
تعداد شرکت کننده : 0
حجت الاسلام امیر محسن عرفان:

بازار مدعیان دروغین مهدویت همچنان گرم است

گروه معارف / سید علی میرخلیلی - اندیشه مهدویت، یکی از بزرگترین جریان معرفتی و معنویتی در طول تاریخ اسلام است که در ادیان و مکاتب دیگر نیز با عناوین دیگر ذکر شده است.

 

 بررسی این مفهوم، امری ضروری است تا ضمن تبیین دقیق و اصیل آن، از آسیبهای حول آن جلوگیری شود. اندیشه مهدویت که مبتنی بر روایات متعددی می‌باشد، باعث شده که افراد بسیاری به این اندیشه گرایش یابند و آن را دنبال کنند، اما متأسفانه در کنار آن، به علت عدم شناخت کافی از یک سو و مدعیان دروغین از سوی دیگر، این اندیشه دچار آسیبهایی شده است. شناخت علل پیدایش مدعیان مهدویت، گرایش مردم به این مدعیان و آسیبهای ناشی از آن، امری ضروری و لازم می‌باشد تا با شناخت این علل و پیامدهای آن، این اندیشه اصیل را از انحرافات و آسیبهای تدریجی، مصون داشت.
انحراف زدایی از آموزه اصیل مهدویت و زنده نگه داشتن آن، یک ضرورت اجتناب ناپذیر است؛ بویژه اگر دستهای پیدا و پنهان دوستان ناآگاه و دشمن آگاه و مغرض را در انحراف آفرینی «مهدویت» در طول تاریخ بشناسیم. به منظور بررسی علل پیدایش مدعیان دروغین و گرایش مردم به آنها، به سراغ حجت الاسلام امیرمحسن عرفان ، محقق و پژوهشگر حوزه مهدویت رفتیم.

مدعیان دروغین مهدویت دارای چه ویژگی‌های مشترکی می‌باشند؟
- اهمیت این موضوع به این دلیل است که بازار مدعیان در مسأله مهدویت همچنان گرم است. شناخت ویژگی‌ها و خصوصیات مدعیان، ما را از افتادن در دام آنان مصون نگه می‌دارد. بنده بر این باورم که همه مدعیان در برخی ویژگی‌ها و خصوصیات مشترکند، هر چند ممکن است در شکل و چگونگی ادعاها تفاوتهایی داشته باشند.
یکی از ویژگی‌های مشترک آنان، عقل‌گریزی، دوری از برهان و استدلال از مهمترین ویژگی‌های مدعیان دروغین است. خرافه‌پردازی از دیگر ویژگی‌های مشترک می‌باشد. با رواج خرافه در آموزه مهدویت و نفوذ متظاهران و مدعیان ارتباط با امام زمان (عج) و رعایت نکردن هنجار و ارزشهای ناب مهدوی، اعتماد عمومی منتظران به آرمانهای متعالی، سلب می‌گردد، در نتیجه حیطه نفوذ مدعیان دروغین در جامعه گسترش می‌یابد. عوام‌زدگی خصوصیت مشترک دیگر می‌باشد، بدین معنا که مدعیان دروغین در فهم دینی خود، تابع خوشایند و بدآیند عناصر و جریانهای مردمی‌اند! و ناخود‌آگاه، در ذهن آنان رضایت خدا جای خود را به رغبت مردم سپرده است!
خود محوری و شخصیت محوری مدعیان، از دیگر ویژگی مشترک آنان می‌باشد. مدعیان سعی می‌کنند خود، معیار حقیقت قرار گیرند نه «حقیقت». تمرکز بر شخص و بزرگنمایی آنان مانع قضاوت صحیح درباره آنان می‌شود و عده‌ای که اشخاص را معیار حقیقت و بطلان قرار می‌دهند، دچار حیرت می‌شوند و تردید در جانشان ایجاد می‌شود. مدعیان دروغین نقد را عیب جویی می‌دانند و آن را توطئه و توهین می‌پندارند و ناگزیر به جای توضیح و تصحیح آزادی خویش، به واکنشهای اهانت‌آمیز رو می‌آورند و دست به مقابله می‌زنند. عالم‌گریزی و ذوق‌گرایی، از دیگر خصوصیات مشترک مدعیان دروغین است که در پی بی‌توجهی به عالمان دینی زمینه حضور کمرنگ یا حتی غیبت مریدان خویش را گرداگرد عالمان دینی فراهم می‌کنند. از دیگر ویژگی‌های مشترک مدعیان، می‌توان به مواردی همچون به کارگیری نصوص متشابه، تعصب و فرقه‌گرایی، درشت‌گویی و غلو، ادعاهای متناقض و رنگارنگ، پیروی از تمایلات نفسانی، تأویل‌گرایی، سوء استفاده از وضعیت سیاسی و اجتماعی، تناقض ادعا و عمل و کم‌سوادی اشاره کرد.

آیا صرفاً عوامل فردی، در پیدایش مدعیان دروغین مهدویت دخیل است؟
- عوامل متعددی در به وجود آمدن مدعیان مؤثرند که می‌توان آنها را به سه دسته عوامل زمینه‌ساز، عوامل تسهیل‌کننده و عوامل شتاب‌زا تقسیم کرد. نجات‌باوری مردم مستضعف، جهل، نابسامانی‌های اجتماعی و اقتصادی، فزون طلبی و زیاده خواهی و حمایتهای بیگانگان از مهمترین عوامل زمینه‌ساز، تکلیف‌گریزی و اباحه‌گری، بی‌تفاوتی خواص، جعل احادیث و برداشتهای ناصحیح از روایات از عوامل تسهیل‌کننده و مدل‌سازی براساس نشانه‌های مهدی موعود، پیشداوری‌های ذهنی و عوام فریبی ازعوامل شتاب‌زاست. ناگفته نماند، عوامل فردی مثل احساس ناکامی و محرومیت نیز در پیدایش مدعیان دروغین دخیل است.

اندیشه مهدویت به عنوان یکی از اندیشه‌های ناب کلام اسلامی، به مرور زمان در طول تاریخ، دچار چه باورهای غلطی شده است؟
- عده‌ای عالمانه یا جاهلانه، عامدانه یا غافلانه، آموزه مهدویت را به گونه‌ای تفسیر کرده‌اند که با اهداف واقعی آن و متون روایی و پژوهشهای عمیق و علمی ناسازگار است. یکی از این باورهای غلط «تعیین وقت ظهور» است؛ یعنی عده‌ای در طول تاریخ به جای پرداختن به استدلال و برهان، صرفاً برای تحریک احساسات و بدون در نظر گرفتن عواقب آن، وعده‌های دروغین خود را درباره ظهور به مردم القا می‌کردند و همین امر زمینه را برای پیدایش مدعیان دروغین فراهم می‌کرد. شایان ذکر است، داعیان اسماعیلی نیز برای گرایش هرچه بیشتر مردم به مهدویت «عبیدا... المهدی» را شایع کردند که ظهور مهدی نزدیک است و بر اساس بعضی روایات منسوب به اهل بیت(ع) ظهور او از مغرب خواهد بود. آنان پیش‌بینی می‌کردند، زمان ظهور در سال غلبه فاطمیان بر افریقیه است. اعتقاد به «مهدویت نوعی» یکی دیگر از این باورهای غلط است. به این معنا که عقیده دارند، در هر عصری و دوره‌ای باید یک مهدی وجود داشته باشد که ویژگی‌ها و خواص مهدویت و هادویت را داشته باشد. آنان بر این باورند، هیچ عصری خالی از یک مهدی و هادی نیست و ضرورتی هم ندارد که مشخص شود از نسل چه کسی است و چه خصوصیاتی را دارد. «نگاه سطحی و عاطفی به آموزه مهدویت» از دیگر باورهای غلط در این عرصه است که زمینه‌ساز پیدایش مدعیان دروغین می‌شود.

آیا نمونه‌سازی و تعیین مصادیق برای علایم ظهور، در ایجاد مدعیان دروغین تأثیرگذار بوده است؟
- در این میان عده‌ای یا از روی عمد نشانه‌های مهدی موعود را بر خود تطبیق می‌دادند و یا دیگران از روی جهل و نادانی، نشانه‌های مهدی موعود را بر شخص خاصی منطبق می‌کردند.
از مواردی که مدل‌سازی بر اساس نشانه‌های مهدی موعود را بستری مناسب برای پیشبرد قیام خود قرار دادند، می‌توان به «حارث بن سریج» اشاره کرد که در سال 116 هـ.ق به همراه جهم بن صفوان بر ضد بنی امیه قیام کرد. او سیاه می‌پوشید و پرچمهایش را سیاه می‌کرد. حارث در میان پیروان خود که از جبریه بودند این گونه ادعا کرد که او همان صاحب «رایات سود» است که زمینه را برای روی کار آمدن آل محمد فراهم می‌کند. منصور دوانیقی، فرزندش محمد را، مهدی لقب داد تا ادعا کند که او همان مهدی موعود است.

راه‌های در امان ماندن از گزند و آسیبهای مدعیان دروغین مهدویت چه می‌باشد؟
-«ثبات قدم در دینداری» از مهمترین راه‌های در امان ماندن از گزند مدعیان است؛ زیرا عصر غیبت و دوران آخرالزمان، آکنده از انواع فتنه‌ها و شرارتها و ضلالتها و مفاسد است. در نتیجه در این زمان، پای فشردن بر شاخصهای حیات طیبه دینی، اجرای حدود الهی، حق‌مدار ماندن، پروای الهی داشتن، آلوده نشدن به دنیا، از پرتگاه فتنه‌ها دوری جستن و به دام بدعتها گرفتار نیامدن، امری شگرف است که جز با برخورداری از اداره پولادین و دین‌شناسی بنیادین و توفیق الهی، امکان نمی‌یابد. « بازخوانی دوباره آموزه مهدویت» نیز مهدی‌باوران را از گزند مدعیان مصونیت می‌بخشد. بدین معنا که مفاهیم و آموزه‌هایی مانند غیبت، انتظار، ارتباط و ملاقات، علایم و شرایط ظهور و مفاهیمی از این قبیل همچون دیگر آموزه‌های دینی، به تبیین صحیح و مستند و تفسیر کارشناسانه نیازمندند؛ زیرا بدفهمی آنها موجب پیدایش بدعتها و فرقه‌ها و نحله‌های منحرف بسیاری می‌شود. از این رو، فهم و تفسیر صحیح مسایل مهدویت از مهمترین بایسته‌های مهدویت‌پژوهی و رسالت مهم کارشناسان و مراکز علمی ـ‌ فرهنگی است.
«جلوگیری از سیطره نااهلان بر اندیشه مهدویت» یکی دیگر از راه‌های در امان ماندن از گزند مدعیان است. بدین معنا که تدریس، تألیف و پژوهش در حوزه مطالعات مهدوی از عهده هر فردی ساخته نیست. تنها کسانی می‌توانند عهده‌دار هدایت دیگران شوند که خود در مسیر هدایت گام نهاده و به هدایت رسیده باشند، در غیر این صورت فرجامی جز گمراهی به بار نخواهد آمد. حضور و ظهور افراد غیر متخصص در عرصه بیان و بلاغ آموزه مهدویت، زمینه‌ساز تحریفهای لفظی و معنوی در اندیشه مهدویت است. اگر عوام جای عالم بنشیند، از آنجا که تحریف تدریجی است، نه دفعی، به مرور زیادت و نقصان از حیث کمی و تحلیل و تفسیر به رأی‌های خطرناک از حیث کیفی در حوزه مطالعات مهدوی منجر می‌شود.

انتهای خبر/ قدس آنلاین / کد خبر: 57831